พร้อมย้อนรอยประวัติศาสตร์ความเป็นมา "ผ้าปัก by นิธี" จากวิกฤตชีวิตสู่มรดกภูมิปัญญาร่วมสมัยระดับประเทศ
ที่มาข้อมูลกิจกรรม: คุณยุรีพรรณ แสนใจยา (FB: Yureephan Sanjaiya) | ประมวลและเรียบเรียงประวัติศาสตร์ชุมชนโดย iChiangrai Community
──────────────────────────────────────────────────
คุณป้านิธี สุธรรมรักษ์ (ป้านิ) และ คุณยุรีพรรณ แสนใจยา ร่วมถ่ายภาพกับผลงานเสื้อผ้าปักดีไซน์ประยุกต์ร่วมสมัย ในกิจกรรม Workshop ณ ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านสันกอง อ.แม่จัน จ.เชียงราย
“จากผ้าปักผืนละ 15 บาท สู่มรดกหัตถศิลป์ล้านนาร่วมสมัย...
เรื่องราวแห่งพลังสร้างสรรค์ ความเพียรพยายาม และหัวใจที่ไม่เคยยอมแพ้ของ คุณป้านิธี สุธรรมรักษ์ (ป้านิ) ผู้นำ กลุ่มสตรีบ้านสันกอง ต.แม่ไร่ อ.แม่จัน จ.เชียงราย ผู้พลิกผืนผ้าธรรมดาให้กลายเป็นงานศิลปะทรงคุณค่าระดับสากล สร้างงานสร้างอาชีพให้คนเฒ่าคนแก่ในชุมชน และต่อยอดสู่กิจกรรม Workshop ชุบชีวิตเสื้อผ้าตัวเดิมให้กลายเป็นผลงานศิลปะชิ้นเดียวในโลก”
──────────────────────────────────────────────────
๑. กิจกรรม Workshop สุดสร้างสรรค์: ชุบชีวิตเสื้อผ้าเดิม สู่แฟชั่นล้านนาร่วมสมัยเมื่อเร็วๆ นี้ ณ บ้านสันกอง ตำบลแม่ไร่ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย ได้มีการจัดกิจกรรม Workshop งานผ้าสุดสร้างสรรค์ นำทีมโดย คุณป้านิธี สุธรรมรักษ์ (ป้านิ) ประธานกลุ่ม และ คุณยุรีพรรณ แสนใจยา ที่ได้เปิดพื้นที่ชุมชนต้อนรับผู้ที่หลงใหลในเสน่ห์งานหัตถศิลป์
แนวคิดสำคัญของกิจกรรม (Upcycling & Sustainable Fashion):
• แปลงเสื้อผ้าตัวเดิมเป็นงานศิลป์: เชิญชวนผู้เข้าร่วมนำเสื้อ กางเกง ยีนส์ หรือเสื้อผ้าตัวโปรดที่มีอยู่เดิมมาต่อยอดดีไซน์ ด้วยการปักลวดลายเพิ่มเติม หรือนำชิ้นงานผ้าปักมือของกลุ่มสตรีบ้านสันกองมาเย็บประดับตกแต่ง
• เพิ่มคุณค่าและมนต์เสน่ห์ร่วมสมัย: จากเสื้อผ้าเรียบๆ กลายเป็นเครื่องแต่งกายที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว (One of a kind) ผสมผสานกลิ่นอายมรดกผ้าปักล้านนาเข้ากับสตรีทแฟชั่นและไลฟ์สไตล์ยุคใหม่
• แนวคิดแฟชั่นยั่งยืน: รณรงค์การนำเสื้อผ้าเก่ากลับมาใช้ใหม่ ไม่ต้องซื้อเสื้อผ้าใหม่อยู่ตลอดเวลา ช่วยลดขยะสิ่งทอและส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียนในระดับชุมชน
บรรยากาศกิจกรรม Workshop อันอบอุ่น ผู้เข้าร่วมได้ลงมือประดิดประดอย ฝึกทักษะงานฝีเข็ม และแลกเปลี่ยนแรงบันดาลใจในการออกแบบเสื้อผ้าด้วยผ้าปักพื้นถิ่น
──────────────────────────────────────────────────
วิดีโอคลิปบรรยากาศ Workshop งานผ้าและหัตถกรรมบ้านสันกองคลิปที่ ๑: การเย็บปักผ้าปักมือประดับตกแต่งกางเกง (Upcycling In Action)
บันทึกความประณีตของการเย็บปักผ้าปักมือชิ้นงานเอกลักษณ์ลงบนกางเกงผ้าฝ้าย ชุบชีวิตเสื้อผ้าเดิมให้มีชีวิตชีวา
คลิปที่ ๒: การทำพวงกุญแจตุ๊กตาช้างผ้าปัก ร้อยลูกปัดและปอมปอมสีสันสดใส
บันทึกขั้นตอนการประดิษฐ์พวงกุญแจตุ๊กตาช้างผ้าปักมือ และการร้อยลูกปัดหลากสีสัน กิจกรรมสร้างสรรค์ที่ทั้งสนุกและได้ผลงานน่ารักกลับบ้าน
กิจกรรมนี้ได้รับความสนใจอย่างอบอุ่น เพราะนอกจากจะได้เสื้อผ้าและของใช้ชิ้นใหม่ที่เต็มไปด้วยความภาคภูมิใจแล้ว ยังเป็นการช่วยสนับสนุนรายได้ให้แก่กลุ่มแม่บ้านและผู้สูงอายุในชุมชน ภายใต้แฮชแท็กประจำกลุ่ม #กลุ่มสตรีบ้านสันกอง #FlowOfLannaTextile
──────────────────────────────────────────────────
๒. ย้อนรอยประวัติศาสตร์: จากวิกฤตชีวิต สู่จุดกำเนิด "กลุ่มผ้าปักมือบ้านสันกอง"หากย้อนเวลากลับไป หลายคนอาจไม่ทราบว่าเบื้องหลังความสำเร็จของ “ผ้าปัก by นิธี” และ “กลุ่มสตรีบ้านสันกอง” นั้น เกิดขึ้นจากวิกฤตชีวิตที่พลิกผันอย่างคาดไม่ถึง
๑) จากผู้จัดการโรงงานญี่ปุ่น สู่คนตกงานจากเหตุการณ์ 9/11:
ในอดีต คุณป้านิธี สุธรรมรักษ์ ทำงานอยู่ในโรงงานผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์สัญชาติญี่ปุ่นประจำสาขาเชียงรายยาวนานถึง 6 ปี ด้วยความสามารถและความละเอียดรอบคอบ ท่านก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุดคือ ผู้จัดการฝ่ายผลิต ดูแลควบคุมทุกสายการผลิต ทำบัญชี บริหารสต็อก และควบคุมคุณภาพสินค้า (QC) จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์วินาศกรรมช็อกโลก วันที่ 11 กันยายน 2001 (เหตุการณ์ 9/11 เวิลด์เทรดเซ็นเตอร์) ซึ่งส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกอย่างรุนแรง โรงงานสาขาเชียงรายต้องปิดตัวลง ทำให้ป้านิกลายเป็นคนตกงานในทันที
๒) ความเป็นจริงอันโหดร้ายของผ้าปักผืนละ 15 บาท:
เมื่อกลับมาอยู่บ้านเกิด ณ บ้านสันกอง ต.แม่ไร่ อ.แม่จัน ป้านิมองเห็นชาวบ้านและแม่บ้านในชุมชนยังคงนั่งปักผ้าลวดลายเดิมๆ ที่สืบทอดกันมา 10–20 ปี ใช้เวลาปักอย่างหลังขดหลังแข็งถึง 3 วัน แต่นำไปขายส่งที่ตลาดได้เงินเพียง ผืนละ 15 บาท เท่านั้น ซ้ำร้ายลวดลายและสีสันยังไม่ดึงดูดใจผู้ซื้อ ป้านิจึงเริ่มใช้ความรู้และเซนส์ด้านศิลปะเข้าไปอาสาสอนชาวบ้าน ปรับคู่สี จัดโทนสีใหม่ และปรับฝีเข็มให้ประณีตขึ้น
๓) การเสียสละเพื่อคนในชุมชน สู่การขายแบกะดินที่ไนท์บาซาร์:
เมื่อนำผ้าที่พัฒนาแล้วไปขาย ปรากฏว่าพ่อค้าคนกลางในตลาดยังยืนยันรับซื้อในราคา 15 บาทเท่าเดิม ป้านิเห็นใจชาวบ้านจึงตัดสินใจเอ่ยปากว่า:
แม้ในเวลานั้นป้านิจะยังไม่มีงานทำ ไม่มีหน้าร้าน และเงินเก็บร่อยหรอลงทุกวัน จนผ้าปักเต็มบ้านไปหมด เมื่อนำไปแจกใครก็ไม่มีใครต้องการ ป้านิจึงตัดสินใจขนผ้าปักใส่กระสอบไป ปูเสื่อนั่งขายแบกะดินที่เชียงรายไนท์บาซาร์ นำผ้ามาเทกอง ปรากฏว่าผู้คนที่เดินผ่านไปมาเห็นความสวยงามและประณีตก็พากันเข้ามารุมซื้อจนหมดเกลี้ยง!“ป้าเลยบอกให้มาขายให้ป้า ตลาดรับซื้อ 15 บาท เรารับซื้อ 20 – 25 บาท”
๔) การก่อตั้ง "กลุ่มผ้าปักมือบ้านสันกอง" พ.ศ. ๒๕๔๕:
หลังจากสัปดาห์แรกที่ขายหมด ในสัปดาห์ต่อมาเริ่มมีลูกค้าและพ่อค้าเข้ามาสั่งออร์เดอร์จำนวนมาก ป้านิเห็นว่าทำคนเดียวไม่ไหว จึงได้รวบรวมกลุ่มแม่บ้านและสตรีในหมู่บ้านจัดตั้ง “กลุ่มผ้าปักมือบ้านสันกอง” ขึ้นอย่างเป็นทางการ โดยนำระบบการบริหารงาน การทำบัญชี และการควบคุมคุณภาพอย่างเป็นระบบที่ได้จากโรงงานญี่ปุ่นมาประยุกต์ใช้ พร้อมดูแลสมาชิกด้วยความจริงใจ ส่งงานเมื่อไหร่จ่ายเงินสดให้ทันที เพื่อให้ชาวบ้านมีรายได้เสริมหมุนเวียนหลังฤดูทำนา
──────────────────────────────────────────────────
๓. อัตลักษณ์ "ลายเมล็ดข้าว" และเกียรติยศระดับชาติ (OTOP นวัตวิถี)เมื่อรัฐบาลริเริ่มโครงการ หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ในปี พ.ศ. 2545 กลุ่มผ้าปักมือบ้านสันกองได้รับการคัดเลือกให้เป็นตัวแทนไปจัดแสดงผลงาน ป้านิได้เริ่มนำผ้าปักมาแปรรูปเป็นสินค้าแฟชั่น เช่น เข็มขัด เสื้อผ้า กระเป๋า และของตกแต่งบ้าน
ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนบ้านสันกอง (SANKONG EMBROIDERY) แหล่งสืบสานภูมิปัญญาผ้าปัก OTOP นวัตวิถี และจุดต้อนรับศึกษาดูงานของจังหวัดเชียงราย
อัตลักษณ์สำคัญที่สร้างชื่อเสียงระดับประเทศ:
• “ลายเมล็ดข้าว” ลายเซ็นประจำตัว: ป้านิได้นำลายเมล็ดข้าวซึ่งเป็นลายโบราณในตำราล้านนา มาประยุกต์ปักเป็นชิ้นงานอันประณีตงดงาม สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของข้าวปลาอาหารและจิตวิญญาณแห่งผืนนาดินเชียงราย เวลาออกงานแสดงสินค้า ป้านิจะนำพานใส่ข้าวสารและข้าวเปลือกมาตั้งคู่กับผ้าปัก จนลูกค้าทั่วประเทศต่างจดจำและเรียกขานท่านว่า “ป้าเมล็ดข้าว”
• พระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้: ผลงานผ้าปักของป้านิได้รับพระมหากรุณาธิคุณจาก สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรผลงาน มีพระราชปฏิสันถารอย่างใกล้ชิด และทรงอุดหนุนผลงานผ้าปักบ้านสันกองในงานแสดงสินค้า สร้างความปลาบปลื้มใจและความภาคภูมิใจให้แก่กลุ่มสตรีบ้านสันกองเป็นล้นพ้น
• หมู่บ้าน OTOP เพื่อการท่องเที่ยว (OTOP นวัตวิถี): หมู่บ้านสันกอง (หมู่ 2 และ หมู่ 12 ต.แม่ไร่) ได้รับการพัฒนาและยกย่องให้เป็นหนึ่งใน ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ต้นแบบ ของอำเภอแม่จัน มีศูนย์เรียนรู้ชุมชนที่เปิดให้ผู้คนทั่วโลกเดินทางมาสัมผัสวิถีชีวิต ชื่นชมงานผ้าปัก และร่วมลงมือทำ Workshop
──────────────────────────────────────────────────
๔. วิสาหกิจเพื่อสังคม: ศิลปะบำบัดผู้สูงวัย และการให้โอกาสผู้ต้องขังสิ่งที่ทำให้กลุ่มสตรีบ้านสันกองและแบรนด์ "ผ้าปัก by นิธี" แตกต่างจากธุรกิจทั่วไป คือมิติของการเป็น วิสาหกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise) ที่ขับเคลื่อนด้วยความเมตตาและหัวใจแห่งการให้
• ปลดล็อกพลังผู้สูงอายุด้วยจินตนาการ: ป้านิเปลี่ยนความคิดของคนเฒ่าคนแก่ในชุมชนที่มักตัดพ้อว่า "สายตาฝ้าฟาง มือไม้สั่น ปักผ้าไม่ไหวแล้ว" โดยบอกให้พวกเขานั่งหลับตาแล้วปักผ้าตามจินตนาการ:
ผลลัพธ์คือ คุณตาคุณยายในหมู่บ้านรวมกลุ่มกันปักผ้าอย่างมีความสุข นั่งคุยกันจนค่ำมืด ไม่เป็นโรคซึมเศร้า และมีเงินเก็บเลี้ยงชีพด้วยตัวเอง“ป้าบอกว่าให้เขานั่งหลับตาแล้วปักลงบนผ้า เดี๋ยวก็ออกมาเป็นเส้นได้โดยไม่ต้องใช้สายตา อายุ 70 – 80 ก็มาได้เลย ไม่ต้องใช้สายตา ใช้จินตนาการ ใช้ความคิดอย่างเดียว ทุกผืนไม่ต้องเหมือนกัน จะออกมาอย่างไรก็ได้ ไม่มีผิด ทุกผืนสวยในแบบของมัน”
• เยียวยาจิตใจผู้ต้องขังชายในเรือนจำ: ป้านิเป็นวิทยากรเข้าไปสอนการปักผ้าในเรือนจำ โดยเฉพาะกลุ่มผู้ต้องขังชาย โดยให้ทุกคนหลับตานึกถึงบ้าน คนที่คิดถึง หรือสิ่งที่รัก แล้วปักลวดลายนั้นออกมา ทำให้ผู้ต้องขังมีสมาธิ ลดความตึงเครียด อารมณ์อ่อนน้อมลง และมีรายได้ส่งกลับไปจุนเจือครอบครัว
• กำไรชีวิต ยิ่งใหญ่กว่ากำไรเงินตรา: ป้านิยึดคติว่า “เมื่อเราให้คนอื่นด้วยความเต็มใจ ความผูกพันจะเหมือนญาติมิตร กำไรชีวิตที่ได้กลับคืนมานั้น มีค่ายิ่งกว่าสตางค์มากมายนัก”
──────────────────────────────────────────────────
๕. ก้าวสู่ศิลปะชั้นสูงและระดับสากล (Contemporary Art & Biennale)ในปัจจุบัน กลุ่มผ้าปักบ้านสันกองได้ก้าวข้ามจากงานหัตถกรรมพื้นบ้าน สู่งาน วิจิตรศิลป์ร่วมสมัย (Contemporary Textile Art):
• ความท้าทายระดับโลก "The Starry Night": ป้านิได้ร่วมงานกับ อาจารย์อภิรักษ์ ปันมูลศิลป์ (อาจารย์แก่น) จิตรกรแห่งขุนเขาชื่อดังของเชียงราย ในการปักผ้าเลียนแบบภาพจิตรกรรมระดับโลก The Starry Night ของ Vincent van Gogh โดยใช้ไหมปักจำลองฝีแปรงอันทรงพลังได้อย่างน่าอัศจรรย์
• มหกรรมศิลปะนานาชาติ Thailand Biennale, Chiang Rai 2023: ป้านิและกลุ่มบ้านสันกองได้ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของหมุดหมายทางศิลปะของจังหวัดเชียงราย ดึงดูดศิลปินและภัณฑารักษ์ระดับโลกเข้ามาศึกษาดูงาน
• โครงการ OTOP Premium กับ คุณศรัณย์ เย็นปัญญา: ร่วมกับกระทรวงพาณิชย์และดีไซเนอร์ชั้นนำ พัฒนางานผ้าปักสายมู นำอักขระตัวหนังสือล้านนาโบราณและลวดลายยันต์ มาประยุกต์เข้ากับแฟชั่นร่วมสมัยได้อย่างน่าทึ่ง
──────────────────────────────────────────────────
๖. ข้อมูลการติดต่อ ร่วมกิจกรรม Workshop และเยี่ยมชมชุมชนสำหรับนักท่องเที่ยว กลุ่มคณะศึกษาดูงาน หรือผู้ที่สนใจเข้าร่วม กิจกรรม Workshop ปักผ้า นำเสื้อผ้าเดิมมาแปลงโฉม หรือสั่งซื้อผลิตภัณฑ์ผ้าปักมือ สามารถติดต่อได้ที่:
• สถานที่ตั้ง: ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านสันกอง (Sankong Embroidery) เลขที่ 59 หมู่ 12 ซอย 12 ตำบลแม่ไร่ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย 57140
• Facebook Page ทางการ: ผ้าปัก by นิธี
• แหล่งข้อมูลโพสต์ Facebook ต้นทาง: Facebook Post โดย Yureephan Sanjaiya
• ลิงก์วิดีโอบน Facebook Watch:
- คลิปที่ ๑: เทคนิคการปักผ้าลงบนกางเกง (FB Video)
- คลิปที่ ๒: กิจกรรมทำพวงกุญแจช้างผ้าปัก (FB Video)
• บทความอ้างอิงค้นคว้าเพิ่มเติม: บทสัมภาษณ์ "ภารกิจเปลี่ยนชีวิตด้วยการปักผ้าของ นิธี สุธรรมรักษ์ ผู้มีลูกศิษย์เป็นผู้ต้องขังชาย-คนสูงวัย" โดย สุวิชา พุทซาคำ (Read The Cloud)
• แฮชแท็กชุมชน: #กลุ่มสตรีบ้านสันกอง #ผ้าปักbyนิธี #ป้านิธีสุธรรมรักษ์ #FlowOfLannaTextile #OTOPนวัตวิถี #แม่จัน #เชียงราย #เที่ยวเชียงราย #ไอเชียงราย
──────────────────────────────────────────────────
เรียบเรียงและบันทึกสู่คลังข้อมูลข่าวสารท่องเที่ยวชุมชนเชียงราย โดย iChiangrai Communityติดตามข่าวสาร ท่องเที่ยว และกิจกรรมในภูมิภาคลุ่มน้ำโขงทั้งหมดได้ที่:
ห้องข่าวท่องเที่ยวภูมิภาคลุ่มน้ำโขง (Forum #1)