หากใครเข้ามาที่บ้านต้นตาลคงต้องนึกแปลกใจว่าที่นี่คือจังหวัดสระบุรีจริง หรือขับรถจากกรุงเทพฯ เพียงชั่วโมงเศษเดี๋ยวเดียวก็ถึง เพราะภาพที่เห็นตรงหน้าดูเหมือนเมืองล้านนาทางภาคเหนือไม่ผิดกัน"ที่นี่คือชุมชนของชาวไทยยวนค่ะ" น้องบีม ธัญสุดา ลิ้มตระกูล เด็กหญิงเชื้อสายไทยวนแห่งบ้านต้นตาล อ.เสาไห้ จ.สระบุรี บอกเล่าด้วยรอยยิ้ม
ชาวไทยวน ไทโยนก หรือไทยล้านนา เป็นชน กลุ่มที่อพยพมาจากเมืองโยนกนครหรือเชียงแสน เมื่อครั้งถูกพม่าที่ยึดอาณาจักรล้านนาเข้าล้อมตีเมืองเชียงแสน จึงอพยพผู้คนชาวเมืองแยกไปที่เวียงจันทน์ เชียงใหม่ ลำปาง น่าน และบริเวณลุ่มแม่น้ำป่าสักที่จังหวัดสระบุรี
การอพยพมาไกลทำให้ได้สมญาว่า "ล้านนาพลัดถิ่น" แต่ชาวไทยวนที่บ้านต้นตาลก็คงดำรงวิถีวัฒนธรรมของตนไว้ ทั้งการแต่งกาย ภาษาพูด วัฒนธรรม ประเพณี ที่ผู้คนยังคงดำรงอัตลักษณ์ของตนเองไว้ถึงแม้บางอย่างจะดูกลมกลืนกับคนไทย ภาคกลางที่รายล้อมอยู่บ้าง แต่เอกลักษณ์ไทยวนยังปรากฏชัดด้วยแรงขับเคลื่อนจากชุมชน ลูกหลานบ้านต้นตาลยังสืบสานลมหายใจตัวตนของตัวเองไว้รุ่นแล้วรุ่นเล่า แม้เวลาจะผ่านสองร้อยกว่าปีมาแล้ว
ใต้ต้นจามจุรีใหญ่ศูนย์กลางของผู้คนในหมู่บ้านเป็นพื้นที่ติดบริเวณวัดต้น ตาลและตลาดเล็กๆ ในหมู่บ้าน ยังเห็นคนเฒ่าคนแก่ทักทายกันด้วยภาษายวน นุ่งซิ่น น้องบีมบอกว่าใกล้ๆ เป็นศูนย์ทอผ้าที่น่าชื่นชม "หญิงชาวไท-ยวนจะนุ่งซิ่นลายขวาง เป็นเอกลักษณ์ของไท-ยวน ป้าๆ ยายๆ จะทอผ้าใส่เองค่ะ ที่นี่จะรวมกลุ่มกันทอผ้าขายด้วย"
มีศูนย์การเรียนรู้อยู่ใกล้บ้าน เป็นโอกาสให้เด็กๆ เข้ามาสัมผัสและเรียนรู้ ยิ่งมียาย ย่า ป้า น้าอา ที่รู้จักมักคุ้นกันอย่างดีเป็นครูทอผ้าด้วยแล้ว เด็กๆ จึงรู้จักวิธีการทอผ้าไทยวนได้ไม่ยากนัก
"ในลายขวางก็จะมีลายอีกหลายลายค่ะ เช่น ลายไกหรือลาย ตาเล็ก ลายตาใหญ่ ลายดำด้าน" หลังจาก ได้เรียนรู้วิชาผ้าทอไทยวนจากป้าแป้นได้ไม่นาน น้องบีมก็บอกเล่าชัดถ้อยชัดคำ
น้องบีมบอกว่า "ถ้าอยากเห็นคนทั้งหมู่บ้านใส่ชุดนุ่งซิ่นแบบไทยวน ต้องรอดูวันอาทิตย์ค่ะ"
ทุกวันอาทิตย์หมู่บ้านจะมีงานรวมใจของคนไทยวนจัด "กาดต้าน้ำ" หรือตลาดท่าน้ำ เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมของตนเองไว้ ลูกหลานจะได้ไม่ลืมความเป็นไทยวน แถมมีกิจกรรมสนุกๆ และเป็นรายได้ให้ชุมชน
บรรยากาศในหมู่บ้านจึงคึกคักตั้งแต่วันเตรียมงาน แคร่หน้าบ้านกลายเป็นที่รวมตัวของกลุ่มทำขนมกง พบปะพูดคุยกันไป กวน นวด ปั้นแป้งขนมกงไป น้องบีมบอกว่า "ขนมกงเป็นขนมโบราณของชาวไทยวน ทำมาจากถั่วเขียว มะพร้าว น้ำตาลปี๊บ กะทิ กว่าจะขายที่กาดต้าน้ำต้องใช้เวลาทำ 3 วันเลยค่ะ"
"ปู่บอกว่าสมัยก่อนคนไทยวนจะทำขนมกงในงานมงคล เช่น งานแต่งงาน มีความหมายถึงการรักใคร่กลมเกลียวกันค่ะ" น้องบีม อธิบายหลังจากปู่หรือพ่อกำนันสมจิตต์ ยะกุล แทรกซึมเรื่องราวขนมกงผ่านวงสนทนา
รูปร่างเป็นวงๆ กลมๆ ของขนมกง สื่อความหมายนั้นออกมาชัดเจน
ส่วนบ้านหน้าวัดกำลังเตรียมขนมเพื่อขายในกาดต้าน้ำ ทั้งพ่อ แม่ ลูก และเพื่อนบ้านต่างมาช่วยกันคนละไม้คนละมือ "ขนมนี้เรียกว่าแป้งจี่ค่ะ" น้องบีมนำเสนอขนมในชุมชนที่รู้จักเพราะได้เห็นอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน
"คนโบราณเวลาทำขนมจีนหรือที่ไทยวนเรียกว่าขนมเส้น พอแป้งเหลือก็จะเอามาทำแป้งจี่ค่ะ เพราะเป็นแป้งแบบเดียวกัน รสชาติจะเค็มๆ มันๆ เพราะไม่ได้ใส่น้ำตาลเลย" น้องบีมเล่าให้ฟังและบอกว่า "วันนี้เป็นวันเตรียม เขาจะปั้นแป้งเป็นลูกกลมๆ ไว้ก่อนค่ะ ถึงวันกาดต้าน้ำก็จะทำให้เป็นแบนๆ และจี่สดๆ กันที่นั่นเลยค่ะ"
ยิ่งลมหนาวมาเยือนเช่นนี้น้องบีมการันตีว่า "หากได้กินแป้งจี่ร้อนๆ จะยิ่งอร่อยและร่างกายก็จะอบอุ่นด้วยค่ะ"
เบื้องหลังการจัดกาดต้าน้ำ นอกจากจะเป็นการอนุรักษ์วัฒนธรรมของตนไว้ ยังถือเป็นการพบปะกัน สร้างความร่วมมือสามัคคี แบ่งปันน้ำใจต่อกัน สิ่งที่มากคุณค่าคือความงามที่ไม่จางหาย
บ้านทุกบ้านต่างเตรียมขนม อาหาร ใครมีฝีมือทำอะไรก็ทำมาขาย พอแดดร่มลมตกก็มาช่วยกันกวาดลานกาดต้าน้ำ ปักตุง ตกแต่งสถานที่ ส่วนเด็กๆ เยาวชนก็รวมกลุ่มกันซ้อมฟ้อน ซ้อมเล่นดนตรี ซ้อมการแสดงของไทยวนเพื่อต้อนรับผู้มาเยือนจากต่างถิ่นในวันรุ่งขึ้น
"มากาดต้าน้ำต้องใส่ชุดแบบไทยวนค่ะ" น้องบีมชี้ชวนดูซิ่นลายขวางกับเสื้อผ้าฝ้ายที่ตัวเองสวมใส่มา
พ่อกำนันสมจิตต์เล่าว่า ชาวบ้านมีข้อตกลงร่วมกันในการจัดกาดต้าน้ำ คือการแต่งกายแบบไทยวน พูดไทยวน ซื้อขายอาหารหรือขนมพื้นเมืองรวมถึงการพยายามไม่ใช้ภาชนะที่ทำลายสิ่งแวด ล้อม การยิ้มแย้ม ขายของในราคาย่อมเยา ข้อตกลงเหล่านี้ชาวบ้านช่วยกันสร้างขึ้นและต่างคนต่างเคารพข้อตกลงนั้นด้วย ความยินดี
บรรยากาศกาดต้าน้ำจึงเป็นแบบพี่แบบน้อง ผู้คนจากต่างถิ่นที่เข้ามาเที่ยวชมจะได้รับมิตรภาพและรอยยิ้ม พาให้บรรยากาศการซื้อขายของพื้นบ้าน การกินอาหารแบบขันโตก ชมการแสดงล้านนาดูงดงามขึ้นเป็นเท่าตัว
"เหมาะสำหรับการมาเดินเล่น มากิน มาเที่ยว มาพักผ่อน แล้วจะรู้ว่าชุมชนไทยวนของเราเป็นอย่างไรค่ะ" น้องบีมเชิญชวนให้มาเที่ยวกาดต้าน้ำด้วยรอยยิ้ม
ยังมีขนมและอาหารพื้นบ้านอีกมากมายที่น้องบีมอยากแนะนำให้รู้จัก "มีข้าวเปี่ยง หมี่แจ๊ะ ขนมกง แป้งจี่ เป็นเอกลักษณ์ของไทยวนค่ะ"
ร่วมส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่กับความชื่นมื่นของบรรยากาศกาดต้าน้ำ จะม่วนอกม่วนใจ๋อย่างไร น้องบีมแม่ค้าไทยวนรุ่นเยาว์จะพาไปชมอะไรบ้าง ติดตามทุ่งแสงตะวัน ตอน "กาดต้าน้ำ" เช้าวันเสาร์ที่ 26 ธันวาคม เวลา 06.25 น. ทางช่อง 3 http://www.payai.com" onclick="window.open(this.href);return false;
วันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2552 ปีที่ 19 ฉบับที่ 6966 ข่าวสดรายวัน หน้า 24 http://www.khaosod.co.th/view_news.php? ... B5TlE9PQ==" onclick="window.open(this.href);return false;