บันทึกองค์ความรู้และมุมมองทางประวัติศาสตร์ โดย อาจารย์อภิชิต ศิริชัย (นักวิจัยและนักประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเชียงราย / สำนักพิมพ์ล้อล้านนา)
“ถ้าดูพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ จะพบว่าเชียงรายเป็น ‘เมืองโฮะ’ ภาษาเหนือแปลว่าผสมกันเหมือนแกงโฮะที่เอาหลาย ๆ อย่างมารวมกัน ความโฮะของเชียงรายทำให้เมืองนี้มีรสชาติกลมกล่อมและครบเครื่อง”
— อาจารย์อภิชิต ศิริชัย
๑. จุดเริ่มต้นแห่งการค้นหา: ความต่างในความเหมือน และกำเนิดนิยาม ‘เจียงฮายโฮะ’สารบัญและรวมคลิปวิดีโอรายการ “เจียงฮายโฮะ” (คลิกรับชมได้ทันที):
ดำเนินรายการและร่วมสนทนาแลกเปลี่ยนโดย: อาจารย์อภิชิต ศิริชัย และ อาจารย์ ดร.ณัฏฐพล สันธิ ผู้ร่วมดำเนินรายการ
• บทเพลงประจำรายการ: เพลงเจียงฮายโฮะ (Official Theme Song) #เจียงฮายโฮะ (MV 3:40 นาที)
• Ep. 1: คนเชียงราย คือใคร มาจากไหน #เจียงฮายโฮะ (คลิปเต็ม 16:43 นาที)
• Ep. 4/1: วัดธาตุเขียว เมืองเชียงแสน #เจียงฮายโฮะ (คลิปเต็ม 10:24 นาที)
• Ep. 4/4: วัดพระเจ้าล้านทอง เมืองเชียงแสน #เจียงฮายโฮะ (คลิปเต็ม 8:53 นาที)
• Ep. 4/5: วัดป่าสัก เมืองเชียงแสน #เจียงฮายโฮะ (คลิปเต็ม 12:57 นาที)
• Ep. 4/6: วัดป่าแดง เมืองเชียงแสน #เจียงฮายโฮะ (คลิปเต็ม 8:07 นาที)
• คลิปสั้น: ที่มาของชื่อ #กกโท้ง เทศบาลนครเชียงราย #เจียงฮายโฮะ (คลิปสั้น 1:21 นาที)
• คลิปสั้น: ที่มาของชื่อ #บ้านแม่คำหลักเจ็ด ต.ศรีค้ำ อ.แม่จัน #เจียงฮายโฮะ (คลิปสั้น 1:22 นาที)
ช่อง YouTube ทางการ: เจียงฮายโฮะ Official (@jianghaiho)
“ผมเกิดที่หมู่บ้านหนึ่งในอำเภอเชียงของ แล้วย้ายมาเรียนต่อในตัวเมือง ปรากฏว่าที่เชียงของกับตัวเมืองเชียงรายมีวัฒนธรรมหลายอย่างไม่เหมือนกัน เช่น ศัพท์บางคำที่พูด เชียงรายเรียกรองเท้าแตะว่า ‘เกิบ’ เชียงของเรียก ‘แข็บ’ ที่เชียงรายรุ่นพี่ผู้ชายที่แก่กว่าเรียก ‘อ้าย’ รุ่นพี่ผู้หญิงเรียก ‘ปี้’ แต่ที่เชียงของเหมารวมเรียก ‘ปี้’ ทั้งหมด หอมแดง หอมขาว ที่บ้านผมเรียก ‘หอมบั่ว หอมเตียม’ อีกทั้งยังมีความแตกต่างเรื่องอาหารการกินและสำเนียงการพูด ทั้งที่เป็นคนจังหวัดเดียวกัน เกิดคำถามมากมายขึ้นในใจ และนั่นคือจุดเริ่มต้นในการค้นหาคำตอบ”
เมื่อเริ่มค้นคว้าจึงพบความจริงทางประวัติศาสตร์ว่า ในอดีตเมืองเชียงของกับเมืองเชียงรายไม่ได้ขึ้นอยู่กับการปกครองเดียวกัน:
• เมืองเชียงของ เคยขึ้นกับนครน่าน
• เมืองเชียงราย ขึ้นกับนครเชียงใหม่
ก่อนที่จะมารวมเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงรายในภายหลัง ความแตกต่างหลากหลายที่หลอมรวมเข้าด้วยกันนี้เอง จึงเป็นที่มาของคำว่า “เมืองโฮะ” หรือ “เจียงฮายโฮะ” ที่เปรียบเสมือน ‘แกงโฮะ’ นำสิ่งดีงามหลากหลายมารวมกันจนได้รสชาติที่กลมกล่อม ครบเครื่อง และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
๒. จากนักค้นคว้า สู่บทบาทนักเผยแพร่ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
“พอเริ่มค้นคว้าแล้ว ปัญหาที่เกิดขึ้นคือเราแทบไม่สามารถหาอ่านเอกสารประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้เลย ห้องสมุดก็ไม่ค่อยมี ตามโรงเรียนก็ไม่ค่อยมี ในสมัยเรียนเรารู้จักพระนเรศวร พระเจ้าตาก แต่ไม่รู้จักกษัตริย์ในท้องถิ่นเราเองเลย จึงเกิดความคิดขึ้นว่า ‘ในเมื่อมันไม่มี เราก็ทำให้มีสิ’ จากที่เป็นนักค้นคว้า จึงเปลี่ยนบทบาทมาเป็นนักเผยแพร่”
อาจารย์อภิชิต ศิริชัย จึงได้ผลิตตำราและหนังสือประวัติศาสตร์ทรงคุณค่าออกมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในนาม สำนักพิมพ์ล้อล้านนา และร่วมกับสถาบันการศึกษา เช่น:
• รู้เรื่องเมืองเชียงราย
• จดหมายเหตุเมืองเชียงราย ยุคฟื้นฟูเมืองเชียงราย พ.ศ. 2386-2446
• วัดร้างในเวียงเชียงราย
• หลงใหลเชียงแสน
• ประวัติโบราณสถานถ้ำพระ มรดกแห่งนครเชียงราย
พร้อมทั้งศึกษาต่อระดับปริญญาโท สาขาวิชาล้านนาศึกษา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทำวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวย่านเมืองเก่าเชียงราย
๓. ประวัติศาสตร์คือทุนทางวัฒนธรรม: ขับเคลื่อน Soft Power เมืองสร้างสรรค์
“ผมมองว่าประวัติศาสตร์คือทุนทางวัฒนธรรมที่สามารถใช้ขับเคลื่อนซอฟต์พาวเวอร์และเมืองสร้างสรรค์ได้ ที่ผ่านมาเราจะเห็นว่าศิลปินเชียงรายโดดเด่นมากในด้านจิตรกรรมและประติมากรรม แต่ผมอยากให้มองว่าศิลปินไม่ใช่แค่นักวาดรูปหรือนักปั้น เชียงรายยังมีภูมิปัญญาท้องถิ่นอีกหลายแขนง เช่น ศิลปะการแสดง วงดนตรีพื้นเมือง ช่างหัตถกรรม งานผ้า ฯลฯ อย่างแม่ครูบัวเรียวฟ้อนสาวไหมก็เป็นศิลปินแห่งชาติ หรืออาหารล้านนาก็เป็นซอฟต์พาวเวอร์ที่สำคัญ นอกจากข้าวซอย น้ำพริกหนุ่ม แคบหมูแล้ว เรายังมีวิถีการกินพื้นถิ่นในครัวเรือนที่น่าดึงดูดใจให้นักท่องเที่ยวและผู้มาเยือนได้ลิ้มลอง”
๔. สะพานเชื่อมโยงคุณค่าสู่งานระดับโลก: Thailand Biennale, Chiang Rai
“เชียงรายมีศักยภาพและบุคลากรที่พร้อมอยู่แล้ว Thailand Biennale, Chiang Rai จึงเป็นโอกาสครั้งสำคัญในการหลอมรวมศิลปิน นักวิชาการวัฒนธรรม และนักประวัติศาสตร์เข้าด้วยกัน ศิลปินสามารถนำความรู้ทางประวัติศาสตร์ไปใช้เป็นสารตั้งต้นหรือจุดประกายไอเดียในการทำงานศิลปะ เมื่อเราสร้างให้คนมองเห็นคุณค่า มันก็จะเกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจตามมา”
“การจัดงานระดับโลกจะช่วยยกระดับความเป็นเมืองศิลปะของเชียงรายขึ้นไปอีกขั้น กระตุ้นเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวสู่เป้าหมายสร้างรายได้ให้ชุมชน เชียงรายเราพร้อมจริง ๆ และนี่คือบทพิสูจน์ว่าเมืองเชียงรายของเรามีดีระดับโลก”
──────────────────────────────────────────────────
ข้อมูลบันทึกและแหล่งอ้างอิง:• บทความและบทสัมภาษณ์: อาจารย์อภิชิต ศิริชัย (นักวิจัยและนักประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเชียงราย / สำนักพิมพ์ล้อล้านนา)
• โครงการร่วม: Thailand Biennale, Chiang Rai (มหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ)
• ลิงก์ต้นทาง Facebook: https://www.facebook.com/share/p/19WLvCDFC4/
• แฮชแท็ก: #ThailandBiennale #ThailandBiennaleChiangRai #เจียงฮายโฮะ #ประวัติศาสตร์เชียงราย #อภิชิตศิริชัย #ณัฏฐพลสันธิ
──────────────────────────────────────────────────
จัดเก็บและเรียบเรียงเข้าสู่คลังประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม โดย iChiangrai Multi-Agent Knowledge Engine
ศึกษาองค์ความรู้และบทความประวัติศาสตร์ล้านนาของ อ.อภิชิต ศิริชัย เพิ่มเติมได้ที่:
ห้องประวัติศาสตร์เชียงราย โดย อภิชิต ศิริชัย (Forum #20)
ศึกษาองค์ความรู้และบทความประวัติศาสตร์ล้านนาของ อ.อภิชิต ศิริชัย เพิ่มเติมได้ที่:
ห้องประวัติศาสตร์เชียงราย โดย อภิชิต ศิริชัย (Forum #20)